องค์ประกอบของสวนญี่ปุ่น

องค์ประกอบของสวนญี่ปุ่น
ในสมัยก่อนคนญี่ปุ่นเชื่อกันว่า สิ่งที่จะบันดาลให้คนญี่ปุ่นมีอำนาจและมีความสุขประกอบด้วย ดิน น้ำ ไฟ ไม้ โลหะ ดังนั้นส่วนประกอบของสวนญี่ปุ่นจะสื่อความหมายถึงสิ่งเหล่านี้
น้ำ	เกาะ	สะพาน
หิน	ต้นไม้	รั้ว
ตะเกียงหิน	อ่างน้ำ	ทางเดินในสวน

น้ำ

น้ำ เป็นต้นกำเนิดของชีวิต เป็นสิ่งที่ชโลมใจให้เยือกเย็นและมีความสุข กระแสน้ำมีอำนาจที่จะไหลพังทลายสิ่งที่กีดขวางได้ กระแสน้ำไหลทำให้เกิดเสียง  เกิดความรู้สึกมีชีวิตชีวา จึงนิยมใช้น้ำเป็นสิ่งประกอบที่สำคัญ การใช้น้ำในสวนญี่ปุ่นก็เพื่อสมมุติว่าเป็น ลำธาร หนอง บึง สระน้ำ ทะเล มหาสมุทร ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ การจัดน้ำไว้ภายในบริเวณสวนอย่างน้อยที่สุดก็มีน้ำในอ่างน้ำ ที่วางไว้ในสวนในที่ราบแบบเขียวชอุ่ม ส่วนสวนในที่ราบพื้นแห้ง ถึงแม้ภายในบริเวณจะไม่มีน้ำจริง ๆ แต่ก็ใช้กรวดหรือทรายโรยบนพื้นที่รายเรียบแล้วใช้ไม้ปลายแหลมขีดเส้นโค้งรอบ ๆ กลุ่มก้อนหิน ชิดกันบ้างห่างกันบ้างเหมือนระรอกน้ำหรือเกลี่ยวคลื่น ซึ่งเป็นการใช้น้ำโดยสมมุติ การใช้น้ำเป็นส่วนประกอบในส่วนญี่ปุ่น                  น้ำตก เป็นจุดเด่นสำคัญของสวนภูเขา น้ำตก เป็นธรรมชาติส่วนหนึ่งในการจัดสวนญี่ปุ่น การปลูกต้นไม้ไม่ควรปลูกให้หนาทึบทากเกินไป ควรให้มีแสงสว่างลอดลงไปได้บ้างเพื่อให้เห็นความงามของก้อนหิน และเห็นแสงเมื่อสะท้อนกับน้ำตกในบางจุด                ลำธาร เป็นทางน้ำตื้น ๆ ไหลผ่าน หุบเขาที่คดเคี้ยวไป-มาลงสู่พื้นที่ที่มีระดับต่ำกว่าเหมือนที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ริมตลิ่งและในลำธารมีก้อนหินขนาดใหญ่และเล็กฝังไว้เป็นระยะ ๆ อย่างกลมกลืน เมื่อน้ำไหลผ่านก็จะปะทะกับก้อนหินทำให้เกิดระอองน้ำกระเซ็นเป็นฝอยและอาจมีเสียงดังซู่ซ่าสร้างบรรยากาศให้มีชีวิตชีวายิ่งขึ้น                สระน้ำ ลักษณะรูปร่างเป็นแบบธรรมชาติ จะไม่ปรากฏรูปร่างเป็นสี่เหลี่ยมหรือวางแสดงให้เห็นว่าเกิดจากการกระทำของมนุษย์เลย ขอบสระหรือริมตลิ่งจะฝังก้อนหินใหญ่/เล็กไว้เป็นระยะ ๆ เพื่อป้องกันตลิ่งพังและเป็นการประดับด้วย การฝังก้อนหินริมตลิ่งนับว่าเป็นศิลปะอีกอย่างหนึ่ง สระน้ำไม่ควรลึกนัก ถ้าขุดลึกเกินไปนอกจากจะทำให้ตลิ่งพังได้แล้ว ยังทำให้ไม่สามารถมองเห็นก้อนหินก้อนกรวดที่ก้นสระ น้ำในสระควรใสสะอาด ไม่มีกลิ่นและไม่กระด้าง การไหลของน้ำลงสู่สระน้ำอาจไหลตามลำธารซึ่งมีแหล่งน้ำตกเหมือนเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ไม่มช่ไหลจากท่อน้ำหรือก๊อกน้ำ การวางท่อส่งน้ำและท่อน้ำล้นควรซ่อนปลายท่อน้ำไว้ใต้ซอกหิน                  ถ้าเลี้ยงปลาในสระน้ำ ควรเลือกปลาที่กินพืชเป็นอาหาร เพื่อจะได้ช่วยกินตะไคร่น้ำ เช่น ปลาไน หรือปลาแฟนซีคาร์พ ซึ่งเป็นปลาที่เชื่องและมีสีสันสดใสหลายสีสดุดตา ข้อควรระวังในการเลี้ยงปลาก็คือ อย่าให้อาหารมากจนเกินไป เพราะอาจทำให้น้ำเน่าได้ แต่ถ้าไม่เลี้ยงปลาก็ควรปลูกพืชน้ำเช่น บัว สันตะวาใบพาย หรือใบข้าว ซึ่งสามารถเลี้ยงขึ้นอยู่ใต้น้ำ (ต้นและใบคล้ายต้นผักกาดสีน้ำตาล) เพื่อเพิ่มออกซิเจนให้แก่น้ำ ช่วยแก้ปัญหาเรื่องน้ำเน่าเสียได้เป็นอย่างดี                น้ำพุ น้ำพุในสวนญี่ปุ่นเป็นน้ำพุที่ไหลริน ๆ เหมือนบ่อน้ำร้อน พุ่งขึ้นเหนือผิวดินเหมือนท่อน้ำรั่ว บางแห่งไหลออกจากซอกหิน โดยซ้อนท่อน้ำไว้ใต้ก้อนหิน ไม่นิยมน้ำพุที่พุ่งขึ้นสูง ๆ อย่างสวนแบบประดิษฐ์ โดยทั่วไปมักจะจัดน้ำพุไว้ที่บริเวณใกล้เชิงเขาหรือใกล้ทางเดิน                   บ่อน้ำ ในการจัดสวนญี่ปุ่นอาจจัดให้มีบ่อน้ำอยู่ในบริเวณสวนด้วย รูปร่างของบ่อน้ำจะเป็นรูปเหลี่ยมหรือรูปกลมก็ได้ ไม่จำเป็นต้องมีรูปแบบตามธรรมชาติเหมือนสระน้ำ โดยมีมือหมุนเพื่อกว้านถังน้ำขึ้นมาจากบ่อ แต่ในปัจจุบันมีไว้เพื่อประดับสวนมากกว่าการใช้ประโยชน์

เกาะ

ถ้าเกาะมีขนาดกว้างใหญ่ มักจัดให้มีเกาะไว้กลางสระน้ำ บนเกาะประดับด้วยก้อนหินใหญ่/เล็ก เมื่อมองไกล ๆ อาจเห็นมีรูปร่างคล้ายเต่า มักเรียกว่า "Tortoise island" ซึ่งเชื่อว่าเป็นศิริมงคลแก่บ้าน เพราะคนญี่ปุ่นถือว่าเต่าเป็นสัญลักษณ์ของการมีอายุยืน บนเกาะมักจะปลูกต้นสนโดยถือกันว่าต้นสน คือสัญลักษณ์ของความมั้นคงถาวร   เพราะต้นสนทนต่อความหนาวเย็นได้

สะพาน

ภายในบริเวณที่มีลำธารหรือเกาะ มักจะจัดทำสะพานเอาไว้เพื่อใช้ประโยชน์ในการเดินข้ามน้ำและใช้เป็นเครื่องประดับ วัสดุที่ใช้ทำสะพานประกอบด้วยหินหรือไม้

ส่วนประกอบของสวนญี่ปุ่น --> หิน

หิน
หินสำหรับประดับภายในสวนจะคัดเลือกรูปทรงและสีเป็นพิเศษ ไม่นิยมหินที่มีรอยสกัด เพราะผิดไปจากธรรมชาติชนิดของหินได้แก่ หินทราย หินแกรนิต หินชนวน หินคลอไรด์ ฯลฯ นอกจากหินก็มีก้อนกรวดขนาดต่าง ๆ กัน ใส่ไว้ในบริเวณ น้ำตก ลำธาร และสระน้ำ นิยมใช้ก้อนหินที่มีสีเข้ม เช่น สีเทา หรือสีดำ ทำให้รู้สึกว่ามืด ๆ ทึม ๆ เข้ากับสีเขียวของพุ่มไม้เป็นอย่างดี ถ้าไม่จำเป็นพยายามอย่าใช้ก้อนหินที่มีสีขาว เพราะจะขาวโพลงสว่างมากเกินไป ก้อนหินต้องไม่มีร้อยตบแต่งอาจมีรูปร่างแหว่งเว้าหรือเป็นรูไปบ้าง แต่ควรเป็นลักษณะที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติมิใช่เกิดจากการกระทำของมนุษย์                   การวางก้อนหินในสวนไม่นิยมวางเป็นก้อนโดด ๆ อย่างน้อยจะต้องมีก้อนหินก้อนอื่น ๆ ที่มีขนาดเล็กกว่าวางไว้ข้าง ๆ   เป็นส่วนประกอบ ระยะห่างระหว่างก้อนขึ้นอยู่กับขนาดของก้อนหิน ถ้าก้อนหินใหญ่มากก็อาจวางห่างกันหน่อย ก้อนหินที่จัดวางไว้ในกลุ่มเดียวกันทุกก้อนควรมีลักษณะผิวและสีเหมือนกัน แต่ละก้อนควรมีขนาดแตกต่างกัน โดยทั่วไปในกลุ่มหนึ่ง ๆ จะมีก้อนหินเป็นเลขคี่ เช่น 3 , 5 , 7 ฯลฯ โดยจัดเป็นรูปสามเหลี่ยมดังกล่าวแล้วในตอนต้น                   แต่ก็มีบางครั้งที่วางก้อนหินเพียง 2 ก้อน แล้วปลูกต้นไม้อีก 1 ต้น   ก็จะทำให้มองดูแล้วเกิดเป็นรูปสามเหลี่ยมได้เหมือนกัน                   การประดับก้อนหินในบริเวณสวนควรฝังบางสวนของก้อนหินไว้ในดินโดยฝังส่วนที่เป็นรอยคอดตอนล่างให้จมลง ส่วนล่างของก้อนหินที่ระดับผิวดินจะต้องเป็นส่วนที่มีความกว้างหรือใหญ่กว่าส่วนบนที่อยู่เหนือดินขึ้นไป จะทำให้รู้สึกว่าก้อนหินก้อนนั้นอยู่อย่างแข็งแรงมั่นคง มีลักษณะที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ รูปทรงก้อนหินที่เป็นพื้นฐานในการตกแต่งสวน
REISHO - SEKI (spiritual form) รูปทรงเตี้ย (low vertical) ลักษณะคล้ายดอกบัวตูม ขนาดสูงเป็น 1.5 ของความกว้างที่ฐาน ใช้เป็นจุดสนใจหรือจุดเด่นที่สำคัญในการจัดสวน เป็นสัญญาลักษณ์ของสติปัญญา แสดงถึงจิตรใจที่สงบและมั้นคง	TAIZO - SEKI (body rock) รูปทรงเตี้ย (tall vertical) คล้ายคนยืนใช้จัดวางในบริเวณน้ำตก เป็นสัญลักษณ์แห่งความสง่างาม	SHINTAI - SEKI (heart rock) ลักษณะแบน (flat) ส่วนกว้างเว้าเล็กน้อยคล้ายรูปหัวใจ ใช้วางหน้าก้อนหินก้อนอื่นเสมอ
SHINKEI - SEKI (branching rock)ลักษณะโค้ง (arching) ด้านบนเรียบฐานเล็กกว่าด้านบน ใช้ประกอบเป็นหน้าผา	KIKYAKU - SEKI (reclining rock) ลักษณะเอียง (reclining) ส่วนเว้า วางหงายขึ้น ใช้วางหน้าก้อนหินก้อนอื่นเสมอ
ความสัมพันธ์ระหว่างก้อนหินและน้ำ                ก้อนหินกับน้ำต่างกัน แต่มันก็สามารถอยู่ด้วยกันได้ อย่างงดงามถ้อยที่ถ้อยอาศัยกัน ลองนึกดู ถ้ามีก้อนหินเพียงก้อนเดียว ก็คงจะแห้งแล้ง และถ้ามีน้ำอย่างเดียว มันก็คงจะเวิ้งว้าง เช่น ทะเลหรือมหาสมุทร แต่ถ้าหินกับน้ำมารวมกัน ภาพที่เห็นจะคล้ายเป็นความชุ่มชื่นระรื่นในมีทัศนียภาพที่น่าประทับใจ

ส่วนประกอบของสวนญี่ปุ่น -->ต้นไม้

ต้นไม้

สวนญี่ปุ่นจะใช้ธรรมชาติเป็นแกน ดังนั้นพัมธ์ไม้ที่ใช้ประกอบในสวนจึงเป็นพันธ์ไม้ที่สรรหามาจากป่าตามธรรมชาติ โดยเฉพาะต้นสนของญี่ปุ่นซึ่งมีลีลาและรูปทรงสวยงามมากและมีมากมายหลายชนิดด้วยกัน พันธ์ไม้ประกอบอื่น ๆ ก็ใช้พันธ์ไม้ประเภทไม้ใบที่มีสีเขียวตลอดทั้งปี จัดทำเป็นพุ่มใหญ่บ้างเล็กบ้าง ตามความเหมาะสมของสถานที่และกลมกลืนกับสิ่งแวดล้อมของสวน เช่น น้ำตก ลำธาร สะพาน ตะเกียงหิน แผ่นทางเดิน ฯลฯ บางครั้งอาจย่อส่วนของต้นไม้ หรือตัดให้มีลีลาสง่างาม เพื่อให้เกิดความสมดุลในองค์ประกอบศิลปะ                    ที่น่าสนใจก็คือ ไม่นิยมปลูกแปลงไม้ดอกไว้ในสวนเลย ถ้าจะปลูกแปลงไม้ดอกก็มักจะจัดสัดส่วนไว้ต่างหากแยกออกไปไม่นำมาปะปนกับสวน แต่สวนญี่ปุ่นไม่ใช่ไม่มีดอกไม้เสียเลย ไม้ป่าบางชนิดที่นำมาปลูกเมื่อถึงฤดูออกดอกก็จะมีดอกที่สวยงามเหมือนกัน แต่ก็มีเพียงระยะสั้น ๆ เท่านั้น และก็มีน้อยต้นไม่มากนัก เช่น อาซาเลีย เป็นพันธ์ไม้ที่ค่อนข้างเล็กหนาและสีเขียวเข้มลักษณะเป็นมัน นำมาปลูกเป็นกอแล้วตัดแต่งให้เป็นพุ่มทรงกลมหรือรูปไข่ เมื่อถึงฤดูออกดอกก็จะให้ดอกสีชมพูอ่อนบ้างเข้มบ้าง และขณะออกดอกจะไม่ทิ้งใบหมด                    ต้นไม้ที่ใช้ประดับกรือปลูกในสวนญี่ปุ่นใช้ทั้งชนิดที่มีใบเล็กและชนิดที่มีใบใหญ่                    ต้นไม้ชนิดที่มีใบเล็กได้แก่ สนสองใบ สนดำ สนแดง หลิว ไผ่ชนิดต่าง ๆ ฯลฯ การใช้ต้นไม้ที่มีใบเล็กก็เพื่อต้องการให้แสงสว่างส่องลงมาได้ ช่วยให้พุ่มเตี้ยและพืชคุมดินในสวนล่างสามารถเจริญงอกงามตามธรรมชาติได้ตลอกปี ต้นไม้ชนิดที่มีใบใหญ่ ได้แก่ โอ๊ค พีช ซากุระ พลับ เมเปิล ฯลฯ การใช้ต้นไม้ที่มีใบใหญ่ก็เพื่อต้องการให้มีร่มเงามาก ๆ พืชที่คุมส่วนล่างจะได้รับแสงสว่างอย่างเต็มที่ในฤดูที่ต้นไม้ใหญ่เหล่านั้นผัดใบคือก่อนถึงฤดูหนาว

ส่วนประกอบของสวนญี่ปุ่น --> รั้ว

รั้ว

รั้วญี่ปุ่นมีอยู่ 2 ชนิดคือ รั้วรอบบ้าน   รั้วประดับภายในสวน

รั้วรอบบ้าน มีลักษณะรูปร่างต่างกัน บางบ้านใช้ไม้ไผ่ขัดแตะตลอดทั้งแนว บางบ้านใช้วัสดุต่างกัน คือส่วนล่างใช้หินภูเขาก่อโดยใช้ปูนยารอยต่อระหว่างก้อน ส่วนบนใช้แผ่นไม้กระดาษวางตั้งไว้ในแนวยืน บางแห่งก่อด้วยหินภูเขาทั้งหมดเป็นกำแพงหนาแข็งแรง บางแห่งอาจมีหลังคาแคบ ๆ บนรั้ว วัตถุประสงค์ของการทำรั้วรอบบ้านก็เพื่อป้องกันและแสดงขอบเขตความเป็นเจ้าของของที่ดินแปลงนั้น                รั้วประดับภายในบ้าน วัสดุที่ใช้ประกอบส่วนใหญ่เป็นไม้ใผ่หรือกิ่งไม้ ลักษณะโปร่งสามารถมองทะลุได้ ความงามของรั้วชนิดนี้อยู่ที่ศิลปะและฝีมือในการสานขัดเป็นรวดลายต่าง ๆ ใช้เชือกสีแดงหรือสีดำผูกแทนการตอกตะปู วัตถุประสงค์ของการจัดทำรั้วโปร่วภายในบริเวณสวนก็เพื่อแบ่งขอบเขตของสวนและประดับเป็นฉากหลัง เพื่อความสวยงาม

ส่วนประกอบของสวนญี่ปุ่น --> ตะเกียงหิน

ตะเกียงหิน

คนญี่ปุ่นที่นับถือศาสนาชินโตมีความเคารพบรรพบุรุษ และธรรมชาติ มักจะจุดตะเกียงเพื่อบูชาและส่งวิญญาณบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว นอกจากนี้ยังมีจินตนาการให้ความหมายส่วนต่าง ๆ ของตะเกียงวาเป็น สวรรค์ มนุษย์ และพิภพ                    รูปสามาเหลี่ยมที่อยู่ด้านบนเปรียบเสมือนมือที่ยกขึ้นพนมและสวดเพื่อชี้ทางไปสวรรค์ ส่วนรูปทรงกลมหมายถึงมนุษย์อยู่ตรงกลางระหว่างสวรรค์และพิภพ                    ต่อมาต่อมาได้เปลี่ยนสัญลักษณ์ที่ประกอบด้วยธาตุทั้ง 5 ได้แก่ ธาตุ ดิน น้ำ ลม ไฟ และ ท้องฟ้า คนญี่ปุ่นรุ่นหลัง ๆ ได้นำหลักการปรัชญานี้มาประดิษฐ์เป็นตะเกียงหินในรูปแบบต่าง ๆ                    ตะเกียงหินเป็นศิลปะอย่างหนึ่ง สร้างขึ้นเพื่อประดับเขตของวัดและเพื่อบูชาดวงวิญาณ นอกจากนี้ยังใช้ประโยชน์ในการให้แสงสว่างแก่สวนอีกด้วย ขนาดของตะเกียงมีตั้งแต่ขนาดเล็กจนถึงขนาดใหญ่ มีลวดลายและรูปทรงต่าง ๆ เพื่อให้เลือกใช้ได้อย่างเหมาะสม ตะเกียงหินจะมีปรากฎให้เห็นในสวนญี่ปุ่นแทบทุกแบบจนเป็นเครื่องประดับ และตบแต่งสวนจนขาดไม่ได้ วัสดุที่ใช้นอกจากจะทำด้วยหินสกัดแล้วในระยะหลัง ๆ ยังทำด้วยไม้หรือหล่อด้วยโลหะชนิดต่าง ๆ แสงสว่างภายในตะเกียงไม่นิยมแสงที่สว่างจ้านัก ส่วนมากจะใช้แสงเทียนหรือตะเกียงน้ำมัน การวางตะเกียงหินและวัตถุประสงค์                  การวางตะเกียงหินใกล้ทางเดิน อ่างน้ำ บันได นำไปสู่เนินดิน ภายในสวนเพื่อประดับให้สว่าง                      วางใต้ต้นไม้ที่มีกิ่งก้านโปร่งเพื่อให้มีแสงสลัวเกิดความรู้สึกเหมือนฝัน                      วางใกล้น้ำตก ทำให้มีความสวยงามในตอนกลางวันและเป็นทิวทัศน์ที่ประทับใจในตอนกลางคืน                      วางประดับริมทางเดินในวัดเพื่อบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์

ส่วนประกอบของสวนญี่ปุ่น --> อ่างน้ำ

อ่างน้ำ

อ่างน้ำที่ประดับอยู่ในส่วนญี่ปุ่นและใช้ประโยชน์จากอ่างน้ำจริง ๆ มักจะตั้งอยู่ที่มุมใดมุมหนึ่งของเรือนน้ำชา เพื่อให้แขกผู้ทรงเกียติได้ล้างมือหรือบ้วนปากก่อนเข้าพิธีชงชา หรือตั้งไว้ใกล้ ๆ ตัวบ้านเพื่อใช้ล้างมือหรือล้างเท้าก่อนเข้าบ้าน แต่ปัจจุบันอ่างน้ำได้กลายเป็นเครื่องประดับโดยไม่ได้ใช้ประโยชน์ คงมีใว้เพื่อรักษารูปแบบและวัฒนธรรมเท่านั้น

ส่วนประกอบของสวนญี่ปุ่น--> ทางเดินในสวน

ทางเดินในสวน

ทางเดินในสวนญี่ปุ่น นอกจากถนนดินหรือถนนที่โรยด้วยกรวดแล้ว ญี่ปุ่นยังจัดทางเดินโดยวางแผ่นหินในแบบต่าง ๆ อีกด้วย เช่น                    STEPPING STONES การวางแผ่นทางเดอนในแบบนี้ จะวางให้ห่างกันพอดีกับระยะก้าว การวางจะวางคดโค้งไปมาเหมือนเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ โดยมีวัตถุประสงค์                    เพื่อนำไปชมความงามของสวนหย่อมหรือสวนประดับหิน ณ จุดต่าง ๆ ภายในบริเวณสวน                    บังคับให้กว้าเดินในเส้นทางนั้นและป้องกันไม่ให้เหยียบสนามหญ้าหรือมอส                    เป็นทางเชื่อมต่อระหว่างส่วนต่าง ๆ นำไปสู่อ่างน้ำและเป็นขั้นบันไดสู่เนินดิน                    PAVED WALKS การวางทางเดินในแบบนี้ ใช้แผ่นหินรูปร่างต่าง ๆ ปูสลับเป็นลวดลายอย่างสวยงาม บางแบบมีขอบซีเมนต์เพื่อกันไม่ให้ก้อนกรวดกระจายออกไปด้านนอกหรือแนวที่กำหนด ทางเดินในลักษณะนี้มักใช้ในสวนที่มีขนาดใหญ่มีพื้นที่กว้างขวาง โดยปูลาดไปยังส่วนต่าง ๆ ของสวนหรือปูลาดไปยังส่วนต่าง ๆ ของสวนหรือปูลาดรอบตัวบ้าน หรือเรือนน้ำชาบริเวณใต้ชายคา เพื่อป้องกันน้ำฝนที่ไหลลงมาให้กัดเซาะสนามหรือพื้นดินรอบ ๆ บ้านและใช้เป็นทางเดินรอบบ้านอีกด้วย

ประวัติสวนญี่ปุ่น | ประเภทของสวนญี่ปุ่น | องค์ประกอบของสวนญี่ปุ่น / หน้าแรก